Myślenia przyczynowo – skutkowego można uczyć.

25.03.2021


Pisaliśmy już o nauce krytycznego myślenia, dzięki której uczniowie wiedzą, jak łączyć i analizować informacje, następnie wyciągać słuszne wnioski. Dziś skupiamy się na nauce logicznego myślenia, czyli zdolności do rozumienia związków, jakie zachodzą między przyczynami a skutkami zdarzeń. Niby to samo, a jednak nie…

Myślenie logiczne to przewidywanie przyszłości

Każda przyczyna ma skutek. Jednak nie każdy dostrzega tę prawidłowość i jest w stanie przewidywać konsekwencje pewnych zdarzeń. Nie każdy potrafi myśleć logicznie. A tego można się uczyć – im wcześniej, tym lepiej.

Dzieci w wieku przedszkolnym na ogół potrafią rozwiązywać zadania wymagające uwzględnienia przyczyny i skutku tylko wtedy, gdy znają je z własnego doświadczenia. Gdy mają do czynienia z czymś nowym, często nie potrafią przewidzieć następnych zdarzeń.  Oczywiście z czasem zaczynają robić postępy i rozwija się u nich myślenie przyczynowo-skutkowe. U jednych lepiej, u innych słabiej.

Dość łatwo zauważyć, którzy uczniowie mają trudności z rozwiązywaniem zadań opartych na myśleniu przyczynowo-skutkowym. Nawet jeśli mają wiedzę teoretyczną, nie wykonują poprawnie zadań, ponieważ nie potrafią czytać ze zrozumieniem i analizować treści. Trzeba ich wspierać i zachęcać do rozwijania umiejętności logicznego myślenia. Dzięki temu zaczną odkrywać świat i skuteczniej rozwiązywać problemy – zarówno te w szkole, jak i życiu codziennym.

Jak uczyć myślenia przyczyno-skutkowego?

Myślenie przyczynowo-skutkowe rozwija się w szczególności w trakcie nauki treści opartych na matematyce, a w starszych klasach biologii, chemii, fizyce i informatyce. Jednym ze sposobów na rozwijanie tej umiejętności u młodszych dzieci jest rozwiązywanie łamigłówek i zagadek. Warto wybierać takie, gdzie niezbędne jest szukanie analogicznych modeli i wszystkich rozwiązań oraz uwzględnianie szczegółów, które przyczyniają się do rozwiązania zadań.

Klasyczne przykłady zabaw wymagających logicznego myślenia to układanie puzzli i historyjek obrazkowych. Ale ważne jest łączenie teoretycznych pomysłów z codziennymi doświadczeniami. Bo w końcu nawet gotując, trzeba uruchomić myślenie przyczynowo-skutkowe.  Tylko dzięki wykonaniu określonych czynności, otrzymamy pożądany efekt, np. smaczny chleb, ciasto czy sos.

Ważne czego i jak uczymy

Tradycyjny model nauczania oparty na przekazywaniu informacji i rozwiązywaniu zadań w ławce staje się coraz mniej atrakcyjny dla dzieci, które są przyzwyczajone do uczestniczenia w świecie cyfrowym. Książka, zeszyt i ołówek nie są w stanie rywalizować z grami i aplikacjami komputerowymi. Dlatego nauczyciele w miarę możliwości powinni wprowadzać do nauki elementy interaktywne. Zapraszając do lekcji za pośrednictwem technologii, można odnieść znacznie lepsze efekty nauczania. Dlaczego?

Badania potwierdzają, że uczniowie są w stanie lepiej zrozumieć złożone koncepcje, gdy kluczowe informacje i zadania są wyjaśniane przy użyciu szerokiej gamy metod (werbalnych, wizualnych, graficznych i symbolicznych). Dlatego nauce myślenia przyczynowo-skutkowego (i w ogóle nauce) sprzyjają gry i programy komputerowe, wykłady w formie prezentacji i video. Są atrakcyjniejsze i oferują dzieciom więcej możliwości zastosowania wiedzy w praktyce.

Jeśli gry i programy, to jakie?

Gry zawierają elementy zabawowe, dlatego ułatwiają przyswajanie treści. Uczenie się przez zabawę wyzwala ciekawość i zainteresowania poznawcze, wzbudza motywację do wykonywania zadań i wpływa na rozwijanie umiejętności logicznego myślenia. Z tym że gry muszą być umiejętnie dobrane.

Dzieci w okresie szkolnym mogą stawiać czoła większym wyzwaniom, nie tylko rebusom i zagadkom matematycznym, ale również nauce programowania, która powinna być jednym z filarów współczesnej edukacji. Programowanie to coś więcej niż pisanie poprawnych kodów. To również doskonalenie logicznego rozumowania w kategoriach związków przyczynowo-skutkowych, warunków i reguł, ćwiczenie cierpliwości, dokładności i współpracy z innymi. Z gier do nauki programowania warto polecić: The Pack.

Ogromne możliwości dają gry symulacyjne, pozwalające doskonalić umiejętności w rzeczywistych warunkach. Idealnie sprawdzają się również gry strategiczne i numeryczne, które stwarzają mnóstwo okazji do logicznego myślenia. Zajrzyj na stronę, gdzie pokazane są gry oparte na osiągnięciach laureatów Nagrody Nobla. Z kolei dzięki Geoguessra można wykorzystać nowe media do rozwijania logicznego myślenia i nauki geografii.

Uczmy się myślenia przyczynowo – skutkowego i bawmy

Gry i zabawy interaktywne oraz symulacje są potężnymi narzędziami, dzięki którym uczniowie mogą zastosować zdobytą wiedzę, testować hipotezy, szukać wzorców i wykorzystywać logiki do rozwiązywania problemów. Dzięki aktywnemu zaangażowaniu przejmują odpowiedzialność za swoją edukację i mają więcej możliwości rozwijania umiejętności. Dzięki ich umysły stają się bardziej otwarte umysły w ramach alternatywnych systemów myślenia i potrafią przewidywać konsekwencje zdarzeń. To przyda się na kolejnych etapach edukacji.

Autorka: Joanna Szymańska


Źródła: Programming Games for Logical Thinking w: https://www.researchgate.net/publication/282868061_Programming_Games_for_Logical_Thinking; https://www.commonsense.org/; https://www.digitallearningcollab.com/blog/2019/1/16/using-technology-to-teach-critical-thinking-skills; http://www.criticalthinking.org/pages/defining-critical-thinking/766; http://www.ptde.org/pluginfile.php/13/mod_page/content/6/Archiwum/XIII/09.S.Jakubowicz_w_poszukiwaniu_metod.pdf


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

Wyszukiwarka jako narzędzie do nauki krytycznego myślenia

Jak uczyć odpowiedzialności społecznej w erze nowych technologii?

Dlaczego dziś biblioteki są ważniejsze niż kiedykolwiek?