Potęga krytycznego myślenia, czyli przebudzenie umysłu

12.05.2020


Jest taki stary dowcip – w pewnym mieście studentom dwóch uczelni kazano nauczyć się na pamięć książki telefonicznej. Jedni zapytali na kiedy, drudzy – po co? Zastanów się, zanim pomyślisz. Tak można by streścić definicję krytycznego myślenia. Myślenia, które przecież w swej idei nie ma krytyki czy odrzucania argumentów. To analiza informacji, weryfikacja ich prawdziwości, proces intelektualny, który, umiejętnie zastosowany, doprowadzi do lepszego życia.

Tym, co często daje przewagę młodym ludziom na rynku pracy jest znajomość technologii. Nie tylko mają łatwość z dostosowaniem się do innowacji, ale także z łatwością przekazują wiedzę o korzystaniu z nowych gadżetów starszym pokoleniom. Te same innowacje sprawiły jednak również, że wszystkie odpowiedzi przychodzą do nich poprzez wpisanie hasła w Google, kliknięcie lub przesunięcie palcem. A przecież żyjemy w świecie informacji. Docierają do nas z telewizji, książek, Internetu, smsów, poczty elektronicznej, w szkole, w pracy. Do tego dodajmy informacyjne śmieci, czyli reklamy, seriale, memy, social media. Papka.

Rozwój technologii bez wątpienia dał nam bardziej komfortowe i szybsze życie, sprawił że możemy pracować lepiej, bardziej efektywnie, jednak sprawił również, że bywamy mniej skłonni do formowania własnych, niezależnych myśli, zastanawiania się czy znamy fakty, czy może jednak tylko czyjeś opinie. Bezwarunkowe poleganie na technologii, daje pozorną wiedzę, prowadzi do zbytniej pewności siebie, a tym samym do podejmowania złych decyzji.

Ciekawość to pierwszy stopień do wiedzy

Początki i instrukcje do krytycznego myślenia dał Sokrates. Jego „wiem, że nic nie wiem” jest niejako punktem wyjścia do zadawania pytań o prawdziwy stan rzeczy. Od tysięcy lat do zadawania pytań i krytycznego myślenia namawiali wielcy jak Galileo, Russel czy Martin Luther King Jr.

Człowiek, który potrafi myśleć krytycznie jest ciekawy świata i prawdy. Uczy się przez całe życie, bo zawsze szuka konstruktywnych rezultatów, a mechanizmy krytycznego myślenia wykorzystuje nawet w najprostszych kwestiach. Nie tylko związanych z nauką w szkole, czy później pracą, ale też w codziennym życiu. Młody człowiek im bardziej uczy się wątpić i zadawać pytania tym bardziej poszerza wachlarz swoich zainteresowań. Ciekawią go świat i ludzie, ale też lepiej rozumie kultury i przekonania.

Zalety skutecznego krytycznego myślenia można mnożyć. Prowadzi do samodzielnego i niezależnego rozumowania. Pomaga zrozumieć świat w oparciu o osobiste doświadczenia. Pozwala podejmować świadome, logiczne, lepsze decyzje przez co też młody człowiek zyskuje pewność siebie i umiejętność uczenia się na błędach.

Trening umysłu

Cóż, myślenie, szczególnie myślenie krytyczne to męcząca sprawa. Mózg człowieka stanowi jedynie 2 proc. jego całkowitej masy, wykorzystuje natomiast aż 25 proc. energii. To dlatego często idziemy na łatwiznę i głęboką refleksję zastępujemy myśleniem automatycznym, a więc szybkim.

Trening myślenia krytycznego nasze dzieci powinny zacząć jak najszybciej, a trener, w tym wypadku rodzic czy nauczyciel, może mu w tym pomóc, pokazując, że nie zawsze pierwsza odpowiedź jest tą jedyną i słuszną.

Zachęcaj dziecko do sporu

Możliwość powiedzenia, że z czymś się nie zgadza i dlaczego jest oznaką, że myśli krytycznie. Kluczem jest jednak styl prowadzenia sporów. Zachęcaj dziecko do podania powodów lub przykładów, które pokazują, dlaczego z czymś się zgadza, a z czymś innym nie. Ćwicz jego umysł, pytając „dlaczego?”. Małe dzieci często posługują się prostymi twierdzeniami, np. „Zosia zabrała Oli lalkę, zachowała się brzydko”. Tu zaczyna się twoja rola, pytanie „jak myślisz, dlaczego?” zachęci dziecko do szukania i podania powodów.

Zadawaj pytania i proś o wyjaśnienie

Eksperci radzą też zadawanie pytań sekwencyjnych, tj. sprawdzanie ogólnych zasad („Czy zawsze powinieneś oddawać to, co nie jest twoje?”), słuchanie kontrprzykładów („Nie, czasem naprawdę możesz tego potrzebować”), a następnie testowanie konkretnego przykładu („Może Zosia bardzo potrzebuje tej lalki? Czy na pewno powinna ją oddać?).

Pytaj „dlaczego”, ale też proś o wyjaśnienie („Czy możesz powiedzieć, co masz na myśli przez…?”), dopytuj, („Czy możesz powiedzieć coś więcej na ten temat?”), zapytaj o warunki („Czy możesz powiedzieć, od czego by to zależało?”).

Rozmawiaj o przyczynie i skutku

Krytyczne myślenie opiera się także na rozważenie następstw, rozmawiaj więc z dzieckiem o implikacjach („Co by się stało, gdybyś to zrobił?” albo „Co to znaczy, że mówimy, że nigdy nie należy kłamać?”). Możesz to robić podczas wspólnego czytania książek. Kiedy dojdziecie w historii do jakiegoś kryzysu, zapytaj dziecko, co według niego się wydarzy i dlaczego oraz co według niego powinno się wydarzyć i dlaczego.

Wspieraj sceptycyzm

Bądź czujny na nieprawdziwe informacje. Krytyczne myślenie pojawia się w chwili gdy nie mamy czasu na prawidłowe sprawdzenie źródeł danej wiadomości. Daje dzieciom możliwość zobaczenia, gdzie powinny zastosować wątpliwości lub sceptycyzm. Zorientowania się kiedy to  naprawdę ma znaczenie, kiedy istnieją konsekwencje powiedzenia, że coś jest prawdą lub nią nie jest.

Wiesz, że krytyczny myśliciel jest pedantem? Kiedy więc dziecko upiera się byś nie mówił, że jego koszulka jest niebieska tylko błękitna, to może być dobry sygnał. Semantyka zdaniem ekspertów na kolosalne znaczenie. Wiele konfliktów zaczęło się od braku zrozumienia czy jasności komunikatów. 

Krytyczny myśliciel nie zadowoli się tym co widzi, zamiast tego zapyta – czy widzę wszystko? Czy coś jest ukryte? Jeśli tak to dlaczego? Dlaczego to co, widzę jest ważne i kogo dotyczy? Skąd to się wzięło? Nie wierzy nomen omen bezkrytycznie w usłyszane słowa tylko pyta kto je wypowiedział i zastanawia się dlaczego ma tej osoby posłuchać. Czy więc, biorąc powyższe pod uwagę nie wystarczy powiedzieć, że krytyczne myślenie to po prostu… Myślenie.

Autorka: Justyna Majewska


Źródła: https://www.thebalancecareers.com/critical-thinking-definition-with-examples-2063745; https://wabisabilearning.com/blogs/critical-thinking/critical-thinking-benefits; https://www.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/18957-myslenie-krytyczne-jak-sie-go-nauczyc-i-wlasciwie-po-co; https://www.theschoolrun.com/critical-thinking-for-kids


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

Wyszukiwarka internetowa i nauka krytycznego myślenia