Jaki wpływ ma stres na dzieci i jak sobie z nim radzić?

09.04.2020

Photo by Lacie Slezak on Unsplash


Choć dorosłym mogłoby się czasem wydawać, że dzieci – szczególnie te, które nie chodzą jeszcze do szkoły – nie doświadczają stresu, nie jest to zgodne z prawdą. Stresujące wydarzenia są częścią życia, i dotyczy to osób w każdym wieku. Czynnikami wywołującymi stres u dzieci mogą być m.in. pojawienie się młodszego rodzeństwa, choroba rodzica, odrzucenie przez rówieśników czy też konieczność odnalezienia się w zupełnie nowej sytuacji. Kiedy dziecko idzie do szkoły, dochodzi jeszcze presja związana z byciem ocenianym, wymagania nauczycieli, porównywanie się z innymi czy nawet mobbing ze strony rówieśników [1]. Stresorów jest więc wiele i nie da się dziecka przed nimi całkowicie ochronić.

Jednocześnie wiemy już, że długotrwały stres doświadczany w dzieciństwie ma negatywny wpływ na rozwój mózgu. Badacze z University of Wisconsin-Madison odkryli, że większa ekspozycja na stres wiąże się z większą ilością problemów dotyczących procesów poznawczych[2]. Nie wiadomo, na ile te zmiany są trwałe, a na ile możliwe do odwrócenia w późniejszym życiu. Warto jednak mieć świadomość, że silny i – przede wszystkim – przedłużający się stres może być dla dziecka niszczący. Dlatego tak ważne jest nauczenie go, jak może sobie radzić w trudnych emocjonalnie sytuacjach.

Stres towarzyszy nam w niemal każdym kryzysowym momencie. Zagrożenie pandemią koronawirusa jest tu doskonałym przykładem: w ciągu zaledwie kilku dni byliśmy zmuszeni całkowicie przemodelować nasze życie. Dla dzieci oznacza to nie tylko konieczność pozostania w domu i uczestniczenia w lekcjach online. Muszą również pogodzić się z licznymi ograniczeniami, rezygnacją z uprawiania sportu, rozwijania swoich pasji czy po prostu życia towarzyskiego. Jeśli dodamy do tego ciągłe przebywanie z całą rodziną w domu i potencjalne konflikty z tym związane, będziemy mieli do czynienia z dużą ilością różnego rodzaju stresorów nakładających się na siebie.

Jak sobie z nimi radzić?

Odpowiedzi również dostarczają badania. Z raportu „Stres wśród dzieci i młodzieży – skala zjawiska w województwie podlaskim” wynika, że aż 76% uczniów za najlepszy sposób radzenia sobie ze stresem uważa kontakty z bliskimi osobami. Gwarantują one poczucie akceptacji, zrozumienia i pomagają w nabraniu dystansu do problemów[3]. Warto podkreślić fakt, że ponad 40% badanych jako czynnik ułatwiający radzenie sobie ze stresem wskazało dobre relacje z rodzicami. Często wybieraną metodą walki z napięciem i negatywnymi emocjami jest także sport.

A co my jako rodzice możemy zrobić, by pomóc dziecku?

Przede wszystkim – rozmawiać! Poświęcając mu swój czas i uważnie słuchając, nie tylko będziemy w stanie zidentyfikować stresory, ale być może także pomożemy w znalezieniu wyjścia z trudnej sytuacji. Co ważne, radzenie sobie ze stresem nie polega na prostym pocieszaniu dziecka i powtarzaniu, że „wszystko będzie dobrze”. Przecież tak naprawdę nie wiemy, jak będzie, a na wiele rzeczy nie mamy wpływu. Dziecko również musi przyzwyczajać się do frustrujących sytuacji i z nimi mierzyć. Uciekanie od problemów nie sprawi, że znikną. Dlatego najważniejszym zadaniem rodziców jest zapewnić dziecko, że ma w sobie siłę, aby stawić czoła trudnościom. Dzięki temu w przyszłości będzie mogło przypomnieć sobie te doświadczenia i konstruktywnie je wykorzystać.

Drugą kwestią, na którą jako dorośli mamy wpływ, jest dostarczenie dzieciom i nastolatkom właściwych wzorców. Zestresowani rodzice to zestresowane dzieci, bowiem napięcie, nawet nie wyrażone wprost, łatwo przenosi się na innych członków rodziny. Zadbajmy więc także o siebie, starając się zachować work-life balance, a także wypracowując sobie własne sposoby na relaks. Odstresowujące aktywności, takie jak sport, medytacja, gotowanie czy uprawianie ogródka mogą też być okazją do spędzenia czasu z dziećmi, które uczą się wtedy, że ze stresem można skutecznie walczyć.

Autorka: Zofia Kortas


Źródła: [1] Niepowodzenia w nauce i wymagania nauczycieli to główne przyczyny stresu wśród dzieci w wieku 12–16 lat – wynika z badania „Stres wśród dzieci i młodzieży – skala zjawiska w województwie podlaskim”: http://www.rops-bialystok.pl/downloads/ois-raport-stres.pdf; [2] http://www.psychologia.edu.pl/obserwatorium-psychologiczne/1358-stres-we-wczesnych-latach-zycia-moze-opoznic-rozwoj-mozgu.html; [3] „Stres wśród dzieci i młodzieży – skala zjawiska w województwie podlaskim”: http://www.rops-bialystok.pl/downloads/ois-raport-stres.pdf.


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

Nuda – jak to zorganizować i wytrzymać?

Co robić, kiedy nie korzystamy z Internetów?

Zadbaj o zdrowie swojego dziecka w każdym wieku