Jak technologie mogą pomóc w nauce dzieciom niedowidzącym?

17.09.2020

Photo by Alex Knight on Unsplash


Edukacja ucznia z niepełnosprawnością wzroku to spore wyzwanie – dla dziecka, opiekunów i nauczycieli. Uczniowie słabowidzący nie mają podstawowego źródła informacji o świecie, dlatego trudniej im nawiązywać relacje z otoczeniem, mają niższą samoocenę. Nawet proste czynności są dla nich problemem, a co dopiero przebywanie w rzeczywistości szkolnej i nauka. Wiele polskich szkół podstawowych obawia się niedowidzących uczniów, ponieważ uważają, że nie będą w stanie zapewnić im wystarczającej pomocy. Często niesłusznie skazuje się ich na szkoły specjalne.  Tymczasem uczniowie z wadami wzroku mają pełne prawo do edukacji na takim samym poziomie co ich rówieśnicy. A rozwój technologii to dla nich wielka szansa na przeciwstawianie się wykluczeniu.

Obecnie istnieje wiele technologii informacyjno-komunikacyjnych, które można wykorzystywać do nauczania zgodnie z potrzebami uczniów z dysfunkcją wzroku. Zobaczmy te najważniejsze.

Nauka czytania i pisania

Wraz z wynalezieniem alfabetu Braille’a osoby niedowidzące i niewidome zyskały możliwość czytania książek i zdobycia wykształcenia. Niestety, ale konwersja tekstów na Braille’a jest kosztownym procesem, dlatego wielu uczniów boryka się z brakiem łatwego dostępu do książek dla niewidomych.

Na szczęście istnieją dziś technologie, które umożliwiają czytanie dowolnych drukowanych tekstów. Najpopularniejsze urządzenia tego typu działają w ten sposób, że wbudowany scanner rozpoznaje tekst, który następnie jest odczytywany przez syntetyzator mowy.

Od lat znane są również monitory brajlowskie, czytniki oraz notatniki, które umożliwiają obsługę komputera, naukę pisania i czytania.  Monitory przekształcą informacje tekstowe i graficzne z ekranu monitora na znaki brajlowskie pojawiające się na specjalnym czytniku lub wyświetlaczu. Najpopularniejszym czytnikiem dla systemu Windows jest najprawdopodobniej JAWS, który przeznaczony jest do użytku prywatnego, pracy i nauki.

Jest to spora oszczędność, ponieważ do nauczania używa się dowolnej strony internetowej, podręcznika czy książki. Oprogramowanie do tłumaczenia brajla jest oferowane również przez takich producentów jak Duxbury Systems, Optek Systems, Robotron Group i SensAbility.

Ale brytyjska firma Bristol Braille Technology poszła o krok dalej i stworzyła pierwszy na świecie czytnik e-booków dla niewidomych Canute 360, który być może niedługo będzie powszechny i łatwo dostępny dla uczniów na całym świecie. Jest to urządzenie znaczniej poręczniejsze od syntezatorów mowy oraz książek brajlowskich.

Nakładki dotykowe i aplikacje na smartfony

Minimalizacja technologii sprawia, że uczniowie mogą korzystać z jej pomocy w codziennym życiu bez poczucia dyskomfortu.

Na rynku dostępne są iPady z nakładkami dotykowymi, które mogą być używane do rozpoznawania liter i znaków słownych, skurczów brajlowskich, foniki, identyfikacji słów oraz pisowni. Dzięki nakładkom uczniowie mogą korzystać z tych samych aplikacji, co ich rówieśnicy i uczyć się w alfabecie Braille’a.

Warto również wspomnieć o aplikacji stworzonej dla systemu operacyjnego Android Text Detective, która odczytuje na głos tekst ze strony. Wystarczy, że uczeń skieruje aparat telefonu na tekst i może go usłyszeć, a także edytować, kopiować i wklejać do dokumentów, wiadomości e-mail lub innych aplikacji. Aplikacja kosztuje kilka dolarów i można ją pobrać na każdy smartfon z Androidem.

Sporym ułatwieniem, szczególnie dla rodziców i nauczycieli wspomagających, są drukarki brajlowskie, które łączą się z komputerami i pozwalają drukować treści w brajlu za pomocą wytłoczeń na papierze o dużej gramaturze. W ten sposób uczniowie mogą mieć łatwy dostęp do treści np. z internetu.

Okulary elektroniczne

Bez wątpienia jednym z najbardziej rewolucyjnych urządzeń dla niewidomych są okulary eSight, które poprawiają widzenie osób słabo widzących, a nawet prawie niewidomych. Trochę wyglądają jak okulary przeciwsłoneczne, a umożliwiają niewidomym robienie rzeczy, które jeszcze kilka lat temu były poza ich zasięgiem.

Okulary są urządzeniem medycznym i wypisywanym na receptę. Zawierają dwa kolorowe wyświetlacze HD dopasowane do potrzeb użytkownika. Wyświetlacze integrują dwa niezależne ekrany OLED o wysokim kontraście rozdzielczości i polu widzenia. Z przodu znajduje się kamera, która rejestruje wideo w jakości Ultra HD przybliża obraz do 24 razy. Dla uczniów to choć namiastka „normalności”, ponieważ tego typu okulary poprawiają zdolność widzenia, rozpoznawanie twarzy, czytanie tekstu drukowanego oraz pisanie. 

eSight jest kosztowny i dla wielu uczniów poza zasięgiem, jednak istnieją również inne prostsze  tańsze urządzenia optyczne. Nowoczesne sprzęty są niewielkie i poręczne, często wyglądają jak zwykłe smartfony lub tablety. Na przykład podświetlane lupy do czytania umożliwiają czytanie książek lub pisanie, z kolei lunetki pozwalają poważnie niedowidzącym uczniom oglądać filmy i prezentacje lub czytać z tablicy. Istnieją również cyfrowe urządzenia powiększające, które mają możliwość wykonywania zdjęć, co jest dużym ułatwieniem dla uczniów z wolniejszym tempem pracy. 

Dzieci niedowidzące mają z reguły więcej trudności w nauce, dlatego potrzeba wiele pracy i zaangażowania, by rozwinąć ich potencjał fizyczny, umysłowy i społeczny. Oprócz nauki typowych przedmiotów szkolnych dzieci muszą rozwijać swoją niezależność, tak by w przyszłości mogły stać się samodzielnymi dorosłymi. Technologie, choć kosztowne, bez wątpienia ułatwiają edukację i wyrównują szanse dzieci niewidomych lub prawie niewidomych.

Autorka: Joanna Szymańska


Źródła: https://interactiveaccessibility.com/news/new-android-app-uses-phone%e2%80%99s-camera-read-out-loud#.XvoSwygzaM9; J. I. Belzyt, Uczeń z dysfunkcją wzroku w szkole ogólnodostępnej, Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej Nr 14/2014, Gdańsk 


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

ADHD i Technologia. Co pomaga? Co szkodzi?

Odpowiedzialność społeczna w erze nowych technologii