Kontakty międzyludzkie w życiu dziecka, dlaczego są tak ważne?

15.04.2020


Dlaczego kontakty międzyludzkie w życiu dziecka są tak ważne? Człowiek jest istotą społeczną, instynktownie lgnie do ludzi, nawiązuje z nimi współpracę dla osiągania swoich celów i zaspokajania potrzeb. Już niemowlę wie, że by przetrwać, potrzebuje drugiej osoby. Z zaczem zaczyna rozumieć, że opiekun umożliwia nie tylko realizację podstawowych potrzeb fizjologicznych, ale również dostarcza przyjemności i miłości. Dwumiesięczne dziecko potrafi nawiązać interakcję z matką, ojcem czy opiekunem i czuje się z tego powodu bardzo szczęśliwe.

Liczne badania dowodzą, że izolacja i życie w samotności są dla człowieka nieprzyjemne, a w dłuższej perspektywie unieszczęśliwiają. Mogą doprowadzić do wielu chorób i zaburzeń psychicznych. Człowiek naturalnie „ciągnie” do drugiego człowieka, jednak jakość kontaktów międzyludzkich uzależniona jest od wielu czynników, w tym doświadczeń z dzieciństwa. To wtedy kształtują się prawidłowe wzorce i postawy społeczne. Dlatego tak ważne jest, by dziecko od najmłodszych lat nawiązywało relacje z różnymi ludźmi. Początkowo z najbliższymi członkami rodziny, potem z rówieśnikami, nauczycielami, obcymi osobami spotkanymi w sklepie czy parku.

Współczesna edukacja – niekoniecznie w izolacji

Z jednej strony uczniów powinno się przygotowywać do pracy i życia w nowym modelu, w którym szczególne miejsce zajmują technologie, współpraca zdalna i uczestniczenie w świecie cyfrowym. Z drugiej, najlepsze szanse na rozwój kariery będą miały nie tylko osoby, które sprawnie poruszają się w świecie technologii, ale również potrafią współpracować z ludźmi o różnych pochodzeniu, wyznających różne wartości i mających odmienne pomysły.

Kluczową umiejętnością wydajnego pracownika jest nawiązywanie relacji z ludźmi, nawet jak odbywa się to za pośrednictwem internetu. Czyli najpierw trzeba poznać reguły zasad społecznych i kontaktów międzyludzkich, by potem móc współpracować na odległość. A można je poznać tylko przebywając wśród ludzi w świecie rzeczywistym.

W jaki sposób komunikacja niewerbalna wpływa na kontakty międzyludzkie?

Mowa ciała, czyli komunikacja niewerbalna jest ważnym elementem zachowań międzyludzkich i bogatym źródłem wiedzy. Nawet 90% informacji w trakcie kontaktu z drugim człowiekiem przekazujemy za pomocą gestów i mimiki twarzy. Aby komunikacja była efektywna, człowiek powinien umieć wysyłać i odczytywać niewerbalne sygnały. A może się tego nauczyć tylko w praktyce, czyli od najmłodszych lat komunikując się w różnych sytuacjach. Kontaktów na żywo nie zastąpi rozmowa przez telefon, Messenger, czy Skype.

Okazywanie emocji i uczuć

Prawidłowe okazywanie i rozpoznawanie emocji oraz uczuć jest podstawą budowania trwałych, satysfakcjonujących relacji. Poprzez rozmowę, zabawę lub inną czynność podejmowaną w towarzystwie, dziecko uczy się wyrażać szczęście, zdziwienie, smutek, gniew czy wstręt. Wszystko dzięki obserwacji i naśladownictwa zachowań, gestów i mimiki innych ludzi.

Okazywania i odczytywania prawdziwych emocji nie można się nauczyć poprzez wysyłanie emotikon na Facebooku. Z prostego powodu. Nawet jeśli ktoś prześle nam uśmiechniętą „buźkę”, w rzeczywistości może ukrywać zupełnie inne emocje, np. złość, żal, smutek. Zauważmy, ile jest dzieci i nastolatków, którzy prowadzą radosne życie w świecie mediów społecznościowych. Zdarza się, że w rzeczywistości borykają się z depresją i obniżonym nastrojem.

Utrzymywanie kontaktu wzrokowego

Nawiązywanie kontaktu wzrokowego jest szczególnie istotne w zachowaniach społecznych. To, w jaki sposób spoglądamy na drugiego człowieka podczas rozmowy, wpływa na sposób, w jaki jesteśmy postrzegani. Inaczej wygląda kontakt wzrokowy z obcym człowiekiem, przełożonym, a jeszcze inaczej z rodzicem, partnerem czy bliskim przyjacielem. Zbyt długi kontakt wzrokowy może być źródłem zdenerwowania czy strachu, z kolei całkowity brak kontaktu utrudnia nawiązywanie relacji. Inaczej patrzymy na ludzi, których lubimy, a inaczej na tych, których nie darzymy sympatią.

Z jednej strony człowiek robi to wszystko instynktownie, ale gdy od najmłodszych lat nie nawiązuje relacji z różnymi ludźmi, w życiu dorosłym może mieć problemy np. z utrzymywaniem kontaktu wzrokowego, przez co będzie odbierany jako nieśmiały, wycofany, nieodstępny, a nawet niemiły, dziwny czy nieprzystosowany społecznie.

Sposób mówienia

W kontaktach międzyludzkich ważne jest nie tylko to, co mówimy, ale jak to robimy. Głos oddaje różne stany emocjonalne, a także jest źródłem informacji o pochodzeniu i statusie społecznym. Zwróćmy uwagę, że jeśli ktoś potrafi mówić spokojnym tonem, jest postrzegany jako osoba rozsądna, wyważona, kulturalna, godna zaufania. A gdy ktoś mówi szybko i głośno, może być odbierany jako człowiek nerwowy, ekstrawertyczny, szalony. Inaczej mówią osoby wychowane w rodzinach z klas niższych, a inaczej w klasach wyższych. To, w jaki sposób mówimy, decyduje, czy inni ludzie chcą nas słuchać, spełniać nasze prośby lub po prostu szanować.

I znów zwróćmy uwagę, że dziecko uczy się mowy głównie podczas naśladownictwo, nawiązując relacje z najbliższym otoczeniem. Im częstsze kontakty z rodziną czy rówieśnikami, tym większa motywacja do częstego i prawidłowego mówienia. Brak kontaktów z ludźmi jest niekorzystny, ponieważ powoduje np. występowanie wad wymowy i nieprawidłową artykulację.

Nauka życia w społeczeństwie

Tylko poprzez nawiązywanie kontaktów międzyludzkich można nauczyć się, jak w praktyce odgrywać określone role społeczne, a także wchodzić w interakcje w sposób akceptowany w danej kulturze. Jeżeli dziecko, a potem dorosły człowiek nie będzie miał kontaktów międzyludzkich przez dłuższy czas, dosłownie nie będzie potrafił odnaleźć się w rzeczywistości społecznej.

Już małe dzieci powinny wiedzieć, że inne zasady obowiązują w domu, inne na przyjęciu i przedszkolu. Przebywając wśród ludzi, poznaje reguły życia społecznego, dzięki czemu wie, że w teatrze czy kinie nie wolno hałasować, a w restauracji powinno się używać sztuców i dbać o maniery.

Wstęp do życia wśród ludzi zaczyna się już w przedszkolu

Okres przedszkolny i szkolny może być brutalny. To właśnie wtedy dziecko uczy się podstawowych reguł rządzących społeczeństwem. Przekonuje się, że w każdej grupie społecznej jest lider, samotnik czy outsider. Zaczyna rozumieć, jak zyskać sympatię innych ludzi, co zrobić, by być podziwianym, atrakcyjnym fizycznie i psychicznie, akceptowanym, lub po prostu jak zyskać przyjaciół.

Nawiązując kontakty międzyludzkie dziecko uczy się tak ważnych umiejętności, jak konwersacja, pomaganie innym, przywództwo, współpraca. Wciela się w różne role społeczne i podejmuje trud przyjmowania postaw. Dzięki temu w przyszłości wie, jak prawidłowo budować relacje z rodziną, partnerem, dzieckiem, przełożonym, podwładnym, współpracownikiem, czy sąsiadem.

Podstawą rozwoju dziecka jest członkostwo w małych grupach społecznych

Dziecko potrzebuje przynależeć do jakiejś grupy społecznej. Początkowo jest to rodzina, dzięki której zaspokaja potrzebę miłości i bliskości. Z czasem zaczyna dostrzegać zalety grup koleżeńskich, dzięki którym może realizować swoje pasje, bawić się, rozwijać umiejętności społeczne i tożsamość ego. Jednak rodzina nie może zastępować przyjaciół i na odwrót. Z różnych badań wynika, że dzieci, które identyfikują się zarówno z rodziną, jak i grupą rówieśniczą, łatwiej wchodzą w etap dorosłości. W sytuacji, gdy dziecko czy nastolatek ma problemy rodzinne lub nie ma przyjaciół, może mieć trudności z przystosowaniem się.

Wniosek jest taki, że człowiek dzięki nawiązywaniu kontaktów międzyludzkich od wczesnego dzieciństwa, metodą prób i błędów, uczy się życia w społeczeństwie. Jeżeli będzie się uczył w sprzyjających warunkach, otoczony miłością i wsparciem najbliższych, jest duża szansa, że wyrośnie na stabilnego emocjonalnie, inteligentnego i asertywnego człowieka, mającego udane życie i potrafiącego przeciwstawić się trudnościom.

Autorka: Joanna Szymańska


Źródła: E.Miśkowiec, Kształtowanie umiejętności kontaktów społecznych dziecka w rodzinie i przedszkolu, Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce: kwartalnik dla nauczycieli nr 3, 2012.; (red.) A.I. Brzezińska, Rozwój dziecka. Wczesne dzieciństwo, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2014.; M. Agreyle, Psychologia stosunków międzyludzkich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

Praca w zespole jako esencja uczenia się

Czym są umiejętności społeczne i jaką odgrywają rolę w naszym życiu?