Czym są umiejętności społeczne? Jaką grają rolę?

25.03.2020

Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash


Kompetencje społeczne są najogólniej ujmując zbiorem umiejętności, które umożliwiają sprawne funkcjonowanie w społeczeństwie. Potocznie sprowadzić można je do „radzenia sobie w życiu”. W artykule nakreślę, dlaczego są one tak istotne.

Na co dzień mamy do czynienia z wieloma interakcjami, do których nalezą na przykład:
– współpraca w działaniu – w sytuacjach, kiedy działamy grupowo na przykład nad rozwiązaniem jakiegoś problemu,
– wywieranie wpływu – działanie to jest obustronne, czyli zarówno możemy wywierać wpływ, jak i na nas może być wywierany,
– bycie obserwowanym – kiedy uwaga jest skoncentrowana na nas np. w przypadku prowadzenia szkolenia.

Te wszystkie interakcje mogą wywoływać u nas określone emocje i prowokować zachowania. Wraz z przebywaniem w społeczeństwie, większość ludzi uczy się, jak powinna postępować. Idealnym przykładem takiej sytuacji jest środowisko szkolne. To w nim młody człowiek styka się twarzą w twarz z różnorodnymi wydarzeniami, które mają wpływ na ukształtowanie się umiejętności społecznych. Dlatego istotne jest, aby różne sytuacje aranżować, tłumaczyć emocje i pokazywać możliwości. Budowanie fundamentu pod funkcjonowanie w społeczności jest niezwykle istotne, gdyż często wydarzenia okresu młodzieńczego przekłada się na postępowanie w życiu dorosłym.

Kompetencje społeczne w praktyce

Psychologia wyróżnia kilka rodzajów kompetencji. Przedstawimy dwa podstawowe. Kompetencje społeczne, które warunkują efektywność radzenia sobie w sytuacjach ekspozycji społecznej – pod tą długą nazwą kryje się radzenie sobie np. z wypowiedziami publicznymi, wystąpieniami etc. Uczeń jest tutaj narażony na pewną dawkę kontrolowanego stresu – nie wiem, czy ocena jego wystąpienia będzie pozytywna czy negatywna, dodatkowo cała uwaga otoczenia jest skoncentrowana na nim. Prezentując materiał przed klasą uczy się radzić sobie z ekspozycją na różne opinie, nie zawsze te dobre. Ponadto zauważa, że musi się zmierzyć np. z nadmiernym zainteresowaniem, ale też znudzeniem czy przeszkadzaniem. Bardzo dobrą pomocą jest przeprowadzenie po takim wystąpieniu panelu dyskusyjnego, podczas którego omawia się nie tyle występ ucznia, co emocje – po stronie występującego jak i obserwatorów. Rozłożenie stresu na kawałki, pozwala na wyciągnięcie odpowiednich wniosków, zapanowanie nad emocjami, wzmocnienie pewności siebie itp.

Ważnym, ale ciągle rzadkim elementem jest nauka wywierania wpływu, ale w pozytywnym świetle czyli negocjacji. Można je przyporządkować do kompetencji społecznych warunkujących efektywność radzenia sobie w sytuacjach wymagających asertywności. Negocjacje to bardzo ważna lekcja asertywności. Uczymy dzięki nim dbania o własne cele i potrzeby, jednocześnie bez negatywnego egoizmu. Kompromis jest często trudny, ale pomaga w dorosłym życiu. Osoby, które potrafią dobrze negocjować łatwiej odnajdują się w sytuacjach zawodowych, kiedy np. muszą wnioskować o podwyżkę lub zmianę stanowiska pracy. Ponadto nabyte kompetencje społeczne w tym zakresie przydają się także do rozwiązywania konfliktów i ogólnej reakcji na nie. Dlatego dobrze jest prowadzić debaty, pozwalać na prezentację różnych poglądów i bezpośrednią wymianę zdań. To ubogaca i umożliwia ciągłą naukę.

To o czym wyżej wspomnieliśmy, dotyczy sfery bezpośredniej. W środowisku szkolnym uczniowie rozmawiają „twarzą w twarz”. Jest to naturalny trening społeczny, gdzie uczymy się ciągle odpowiedniej reakcji. Inna sytuacja występuje w przypadku kontaktu pośredniego, a taką formę komunikacji oferują nowoczesne technologie. Ponieważ w dużej mierze zdominowały one sposób porozumiewania się pomiędzy ludźmi, jednocześnie odgrodziły ich od zdobywania umiejętności (treningu społecznego). Jakie mogą być tego konsekwencje oraz jak sobie z tym radzić będziemy pokazywać w kolejnych tekstach z cyklu.

Autorka: Anna Starek-Wróbel


Inne teksty, które mogą cię zainteresować

Myślenia przyczynowo – skutkowego można uczyć

Umiejętności społeczne w procesie uczenia